Xuất khẩu gạo được coi là ngành thế mạnh của Việt Nam, khi nhiều năm liền, chúng ta luôn đứng hàng đầu trong Top những quốc gia có sản lượng gạo xuất khẩu hàng đầu thế giới. Theo số liệu tổng kết năm 2018, ngành xuất khẩu gạo Việt Nam đạt sản lượng trên 6 triệu tấn, mang về 3,03 tỷ USD và tăng 16,1% so với năm 2017. Tuy nhiên, dự báo năm 2019, “ngành thế mạnh” của Việt Nam gặp phải nhiều khó khăn và thử thách.
Tình hình xuất khẩu gạo 2019: Giảm sút và áp lực
Tại Hội nghị sơ kết xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm 2019 diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, các đại biểu nhận định: Diễn biến xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm 2019 và cả năm 2019 gặp bất lợi. Các thị trường nhập khẩu gạo lớn, như Trung Quốc, Bangladesh và Indonesia đều đồng loạt giảm. Theo dự báo của các chuyên gia, nhập khẩu cả năm của ba nước này sẽ còn giảm do nhiều lý do khác nhau như ở Trung Quốc tồn kho vụ cũ cao, Indonesia diễn ra bầu cử hay Bangladesh khôi phục sản xuất sau lũ lụt.
Tính đến hết tháng 5/2019, sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 2,76 triệu tấn gạo, trị giá 1,18 tỷ USD, giảm 6,3% về lượng và 20,4% về trị giá so với cùng kỳ năm 2018. Đồng thời, giá gạo xuất khẩu trung bình cũng giảm còn khoảng 427,5 USD/tấn (giảm 76,8 USD/tấn so với cùng kỳ năm 2018).
Thị trường Trung Quốc: Giảm mạnh và tìm kiếm cơ hội mới
Trong 5 tháng đầu năm 2019, thị trường Trung Quốc (được coi là thị trường số 1 của gạo Việt Nam) chỉ nhập từ Việt Nam gần 224 ngàn tấn gạo, trị giá hơn 111,3 triệu USD, giảm gần 74% so với cùng kỳ năm 2018. Theo Bộ Công Thương – Báo cáo của Cục xuất nhập khẩu, tình hình nhập khẩu của Trung Quốc đang gặp khó khăn lau dài.
Theo dự báo của báo Nông nghiệp Mỹ (USDA), sản lượng của các nước sản xuất gạo lớn trên thế giới đều tăng dần đến tình trạng cung lớn hơn cầu. Do đó, tình hình xuất khẩu gạo của Việt Nam và nhiều nước khác đều đang khá ảm đạm.
Những thách thức chính cho xuất khẩu gạo Việt Nam
Nếu như năm 2018, thị trường lúa gạo cực kỳ khởi sắc với sản lượng giao dịch thương mại rất lớn kèm theo giá cả ổn định ở mức cao thì đến năm 2019, tình hình lại đi theo xu hướng hoàn toàn ngược lại. Tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ cuối năm của ngành nông nghiệp, ông Nguyễn Xuân Cường – Bộ trưởng Bộ NN-PTNT cho biết, năm 2017-2018, các nước trên thế giới đều tích cực lập đầy kho dự trữ của mình để đảm bảo an ninh lương thực nên đầu 2019 sẽ khó khăn bởi cung nhiều hơn cầu. Ngành gạo Việt xuất khẩu – thế mạnh đem về tỷ USD sẽ chịu áp lực chưa từng có khi các nước trước đây nhập khẩu nhiều, lại là thị trường lớn của ta – giá cả lại tự cân đối được.
Bên cạnh đó, theo ông Cường, năm nay trong bức tranh chung nông sản toàn cầu đến giá tất cả các nhóm nông sản đều giảm từ 5-15% tùy nhóm. Trong đó đặc biệt là lúa gạo khi mất hàng này giảm sâu, giảm nhiều trên tất cả các phân khúc.
Định hướng phát triển: Hướng đi nào cho ngành xuất khẩu gạo Việt Nam?
Trước tình hình trên, Chính phủ, Bộ Công thương cùng các Bộ – Ngành liên quan đã triển khai các biện pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho mặt hàng gạo Việt Nam. Bước đầu, cần chuyển hướng thị trường, mở rộng xuất khẩu nhằm đảm bảo tiêu thụ hết lúa gạo cho nông dân. Theo Bộ trưởng Bộ NN-PTNT Nguyễn Xuân Cường, giải pháp trước mắt là mở rộng thị trường mới, chuyển hướng tập trung sang thị trường châu Phi, ASEAN để bù đắp sự sụt giảm tại các thị trường lớn như Trung Quốc.
Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của Việt Nam phải chủ động đa dạng hóa thị trường, ứng dụng công nghệ vào tìm kiếm và khai thác thị trường, kết nối sản xuất theo hướng hữu cơ. Đồng thời, đẩy nhanh hơn quá trình hình thành chuỗi liên kết trên cơ sở hình thành các hợp tác xã và các doanh nghiệp nhỏ khởi nghiệp, kết hợp với người nông dân sản xuất lúa theo mô hình khép kín, cân cấu lại giống lúa sao cho phù hợp với nhu cầu trên thị trường.
Khuyến nghị cho tương lai ngành xuất khẩu gạo Việt Nam
Muốn phát triển bền vững, ngành lúa gạo Việt Nam cần chú trọng nâng cao chất lượng hạt gạo, đồng thời sửa đổi chính sách đất đai để xây dựng vùng nguyên liệu rộng lớn, đẩy mạnh cơ giới hóa trong sản xuất. Song song với đó, cần có các biện pháp đẩy mạnh việc tăng khả năng nhận diện thương hiệu gạo Việt Nam nhằm tiếp tục quảng bá đưa thương hiệu gạo nước ta ra thị trường thế giới một cách mạnh mẽ hơn.
Cũng theo ông Cường, bên cạnh xuất khẩu gạo, chúng ta cũng cần tập trung vào công tác chế biến sâu hơn nữa. Phát triển đa dạng hóa các sản phẩm trong chuỗi giá trị hạt gạo như cam, trà, dầu,… nhằm tăng lợi ích từ ngành lúa gạo. Đa dạng hóa ngay cả sản phẩm gạo với nhiều loại phong phú như gạo hữu cơ, gạo được liệu,… Có như vậy mới đem lại hiệu quả.
Chúng ta cũng cần nhận định với Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, đại diện Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (Bộ NN-PTNT) cũng cho rằng cần chuyển đổi một phần diện tích lúa kém hiệu quả sang các cây trồng khác hay sang nuôi trồng thay thế sản xuất. Bởi theo vị này, so với các ngành trái cây, thủy sản thì thị trường gạo trên thế giới hiện không còn nhiều dư địa. Trong khi đó, nhiều thị trường trước kia vẫn nhập khẩu gạo với số lượng lớn thì nay đã có thể tự cung tự cấp, thậm chí, các nước này còn xuất khẩu gạo với sản lượng tăng mạnh trong 1-2 năm trở lại đây.
Bài viết được biên soạn bởi Bstyle.vn, nhằm mang đến cái nhìn toàn diện về thực trạng xuất khẩu gạo Việt Nam và những thách thức cần vượt qua trong tương lai.
Để lại một bình luận